Бұл жаңалық мүмкіндігі шектеулі жандардың өмір сапасын арттырып қана қоймай, олардың қоғамға белсенді араласуына, еркін қозғалуына және еңбекке қайта оралуына жол ашады. Соңғы жылдары әлемде робототехника қарқынды дамып келеді. Ал жасанды интеллектінің қосылуы протездерді «жай құрылғы» деңгейінен шығарып, адам денесінің табиғи жалғасына айналдыруға жақындатты, деп хабарлайды Egemen.kz.
Жаңа буындағы бионикалық протездердің басты ерекшелігі – қозғалысты мүмкіндігінше дәл қайталап, адамның ниетін «алдын ала сезетіндей» жұмыс істеуі. Мұндай құрылғылар тек қадам басып жүрумен шектелмейді: доп теуіп, сатымен көтерілу, тауға өрмелеу, ұсақ моторика қажет ететін әрекеттерді орындау, тіпті пианинода ойнау сияқты күрделі қимылдарға да мүмкіндік береді. Протездің дәлдігі мен икемділігі оның ішкі сенсорлары мен басқару жүйесіне байланысты. Жүйе адамның бұлшықет-нейрон сигналдарын қабылдап, оны нақты қозғалысқа айналдыратын алгоритм арқылы өңдейді. Яғни адам қолын көтергісі келсе немесе аяққа салмақ түсірсе, протез сол ниетті «оқып», сәйкес әрекетті жылдам орындайды.
Инженерлердің айтуынша, бұл құрылғылар адамның денесіне түсетін салмақты және қозғалыс бағытын үнемі өлшеп отырады. Сол арқылы әр қадамның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Әсіресе аяқ протезіне қатысты бір маңызды мәселе бар: адам әртүрлі жер бедерінде жүргенде қозғалыс бірдей болмайды. Мысалы, асфальтпен жүру басқа, шөппен жүру басқа, құммен жүру тіпті қиын. Жаңа жүйе осы айырмашылықтарды «танып», тепе-теңдікті сақтау үшін тірек күшін автоматты түрде реттейді. Бір сөзбен айтқанда, құрылғы аяқтың қай сәтте қатты, қай кезде жұмсақ басылуы керегін, қадам ұзындығын, қозғалыс қарқынын нақты есептеп береді.
Қол протезі де дәл осындай принциппен жұмыс істейді. Инновациялық сенсорлар затты ұстағандағы қысымды анықтап, адамның қолымен ұстағандай деңгейде реттеуге мүмкіндік береді. Мәселен, нәзік әйнек затты қысып жібермеу, ал керісінше ауыр жүкті мықтап ұстау сияқты әрекеттердің бәрі бағдарлама арқылы дәл үйлестіріледі. Бұл – күнделікті тіршілікке аса қажет мүмкіндік. Себебі протездің негізгі құндылығы тек «қозғалуында» емес, адамның өзін-өзі еркін қамтамасыз етуіне жағдай жасауында.
Жобаны әзірлеушілердің алдына қойған келесі мақсаты – сезіну мүмкіндігін кеңейту. Қазірдің өзінде құрылғы белгілі бір деңгейде жанасуды, қысымды ажырата алады. Ал алдағы уақытта протездің ыстық пен суықты сезу қабілетін енгізу жоспарланып отыр. Егер бұл бағыт толық іске асса, бионикалық мүшелер адам ағзасының табиғи функцияларына бұрынғыдан да жақындай түседі. Мысалы, ыстық затқа қол тигізгенде қауіптеніп, дереу шегіну немесе суықты сезіп, қимылды сақтықпен жасау сияқты рефлекстер қайта қалыптасуы мүмкін.
Мұндай технологиялардың әлеуметтік маңызы ерекше. Протезді жетілдіру – медицина мен инженерияның ғана емес, адам тағдырына тікелей әсер ететін үлкен мәселе. Себебі қозғалыс еркіндігі – адамның өзіне сенімін күшейтеді, кәсіби ортаға қайта араласуына жол ашады, психологиялық тұрғыдан да үлкен қолдау береді. Сондықтан интеллектуалды протездер – бүгінгі ғылымның адамға қызмет етуінің айқын мысалы.
Қорыта айтқанда, Қытай мамандары ұсынған жаңа буын бионикалық протездер мүмкіндігі шектеулі жандар үшін жаңа мүмкіндік көкжиегін ашады. Жасанды интеллектіге негізделген жүйелер адамның қимылын дәл қайталап қана қоймай, ортаға бейімделіп, тепе-теңдікті сақтап, қозғалысты қауіпсіз әрі табиғи етуге бағытталған. Ал сезіну қабілеті толық іске асса, бионикалық мүшелердің әлеуеті бұдан да арта түспек.
